Dünyəvi dövlət və din: Cəmiyyətdə süni yaradılan ziddiyyətlərin pərdəarxası - Video

Dünyəvi dövlət prinsipi ilə dini dəyərləri qarşı-qarşıya qoymaq cəhdləri müxtəlif xarici və daxili qüvvələrin maraqlarına xidmət edir. Xüsusilə dini həssaslıqların ön plana çəkildiyi müzakirələrdə dünyəviliyin dinə qarşı mövqe kimi təqdim edilməsi məsələnin mahiyyətini kölgədə qoyur. Halbuki Azərbaycanın dünyəvi dövlət modeli insanların dini inanclarına hörmətlə yanaşılmasını, eyni zamanda dövlət və təhsil müəssisələrinin qanunvericiliklə müəyyən edilmiş prinsiplər əsasında fəaliyyət göstərməsini nəzərdə tutur. Bu iki yanaşma arasında ziddiyyət yaratmaq əvəzinə, onların cəmiyyətin birliyi və sabitliyi baxımından əhəmiyyətini düzgün qiymətləndirmək vacibdir. Azərbaycan cəmiyyətinin tarixi və mənəvi dəyərlərində İslam dininin mühüm yeri var. Bununla yanaşı, ölkədə müxtəlif dini inanclara hörmət və tolerantlıq ənənələri də formalaşıb. Bu baxımdan, dünyəviliklə dini dəyərləri bir-birinə qarşı qoymaq nə cəmiyyətin reallıqlarını, nə də dövlətin hüquqi əsaslarını düzgün əks etdirir. İnsanların dini inanclarına hörmətlə yanaşmaqla dövlət institutlarının dünyəvi prinsiplər əsasında fəaliyyət göstərməsi bir-birini tamamlayan yanaşmalardır.

Azərbaycan Konstitusiyası da bu məsələdə hüquqi çərçivəni müəyyən edir. Konstitusiyanın 18-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycanda din dövlətdən ayrıdır və bütün dini etiqadlar qanun qarşısında bərabərdir. 48-ci maddə isə hər kəsin vicdan azadlığını təmin edir. Bu müddəalar insanların dinə münasibətini sərbəst müəyyənləşdirmək, dini etiqadını ifadə etmək və ya heç bir dinə etiqad etməmək hüququnu qoruyur. Deməli, dünyəvi dövlət prinsipi dini etiqad azadlığının məhdudlaşdırılması üçün deyil, hüquq və azadlıqların ümumi hüquqi çərçivədə qorunması üçün əsaslardan biridir. Dövlət məktəblərinin fəaliyyətinə gəldikdə isə burada şəxsi dini həyatla təhsil müəssisəsinin təşkilati prinsiplərini fərqləndirmək vacibdir. Məktəb yalnız bilik verilən məkan deyil, həm də müxtəlif ailələrdən, dünyagörüşlərindən və sosial mühitlərdən gələn uşaqların birgə təhsil aldığı ictimai institutdur. Onun fəaliyyətinin dünyəvi prinsiplər əsasında təşkili tədris prosesinin ümumi qaydalara uyğun aparılmasına xidmət edir. Bu prinsipə riayət olunması insanın şəxsi inancına hörmətsizlik kimi təqdim edilməməlidir. Eyni zamanda, məktəbdə müəyyən edilmiş qaydaların tətbiqi zamanı hüquqi əsaslar, bərabərlik və ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi prinsipləri qorunmalıdır. Dini etiqad azadlığı ilə geyim tələbləri arasında yaranan məsələlər emosional mübahisələrlə deyil, qanunvericilik və hüquqi prinsiplər əsasında qiymətləndirilməlidir. Təhsil müəssisəsinin müəyyən edilmiş fəaliyyət qaydalarına əməl etməsi də hüquqi müzakirənin tərkib hissəsi olmalıdır. Bununla belə, dünyəvilik məsələsinin cəmiyyətdə qarşıdurma predmetinə çevrilməsini istəyən qüvvələr mövcuddur. Azərbaycanın müstəqil siyasətini, daxili sabitliyini və əldə etdiyi nəticələri qəbul etmək istəməyən qüvvələrin mövcud həssas mövzulardan istifadə edərək cəmiyyətdə fikir ayrılıqlarını dərinləşdirməyə çalışması ehtimalı diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Dini inanclar, milli-mənəvi dəyərlər və təhsil kimi həssas məsələlərin siyasi qarşıdurma vasitəsinə çevrilməsi xalqla dövlət arasında etimadı zəiflətmək məqsədi daşıyır. Azərbaycanın dünyəvi dövlət modeli ilə dini-mənəvi dəyərləri arasında seçim etmək zərurəti yoxdur. Bu iki istiqamət bir-birini inkar etmir. Dövlətin dünyəviliyi bütün vətəndaşların hüquqlarının qorunmasına, dini etiqad azadlığı isə insanların şəxsi inancına hörmət edilməsinə xidmət edir. Əsas məsələ bu prinsipləri qarşı-qarşıya qoymaq deyil, onların hüquqi çərçivədə uzlaşdırılmasını təmin etməkdir. Cəmiyyətdə sabitliyin, qarşılıqlı hörmətin və ictimai həmrəyliyin qorunması da məhz bu yanaşmadan keçir.