İdman
"İdmandan kənar": Ayaqyalın Olimpiya çempionunun əlil arabasında başa çatan həyatı - Video
O, dünyanın ən məşhur marafonlarından birində ayaqqabısız qaçaraq finiş xəttini birinci keçdi. Nə rəqiblərinin şöhrəti, nə də Olimpiya stadionunun təzyiqi onu dayandıra bildi. 1960-cı ildə Romada qazandığı qələbə ilə Abebe Bikila yalnız öz ölkəsinin deyil, bütün Afrikanın idman tarixində yeni səhifə açdı. Dörd il sonra isə başqa bir Olimpiadada yenidən hamıdan sürətli olduğunu sübut etdi. Ancaq onun həyatı sonradan elə bir sınaqla üzləşdi ki, bu dəfə mübarizə qaçış zolağında deyildi. Oxu.Az-ın "İdmandan kənar" rubrikasında bu dəfə ayaqyalın Olimpiya çempionu kimi tarixə düşən, iki dəfə marafonda qızıl medal qazanan və ağır avtomobil qəzasından sonra da mübarizəsini davam etdirən Abebe Bikilanın həyat hekayəsindən bəhs edəcəyik. Kənd həyatından Olimpiya arzularına Abebe Bikila 1932-ci il avqustun 7-də Efiopiyada dünyaya gəlib. O, uşaqlığını kənd mühitində keçirib, gənc yaşlarında mal-qara otarmaqla məşğul olub. Həyatının ilk illərində onu dünyanın ən böyük idman səhnələrindən birinə aparacaq yolun başlanğıcında olduğuna dair heç bir əlamət yox idi. Bikilanın həyatı yeniyetməlik dövründə dəyişməyə başladı. O, Efiopiyanın paytaxtı Əddis-Əbəbəyə səfəri zamanı imperatorun mühafizəçilərinin məşqlərini görərək bu xidmətə maraq göstərdi. 19 yaşında imperatorun mühafizə dəstəsinə qoşuldu. Burada fiziki hazırlığa böyük əhəmiyyət verilməsi onun qaçış qabiliyyətini üzə çıxardı. Əvvəlcə uzun məsafələrdə özünü sınayan Bikila tədricən marafona yönəldi. İsveçli məşqçi Onni Niskanen onun potensialını görərək atletlə xüsusi proqram üzrə işləməyə başladı. Bikila həm dözümlülüyünü, həm də yarış taktikasını inkişaf etdirdi. 1960-cı il Roma Olimpiadasına Efiopiya yığmasının heyətində qatılmaq onun həyatının dönüş nöqtəsi oldu. Lakin İtaliya paytaxtında baş verənlər onu sadəcə Olimpiya çempionuna çevirmədi, adını idman tarixinə yazdı.
Roma küçələrində ayaqyalın möcüzə 1960-cı il sentyabrın 10-da Olimpiya marafonunun startına onlarla atlet çıxdı. Onların arasında Efiopiyadan olan, beynəlxalq səviyyədə hələ geniş tanınmayan Abebe Bikila da var idi. Bikila Romaya hazırlaşarkən həm ayaqqabıyla, həm də ayaqyalın məşq etmişdi. Yarışdan əvvəl aldığı ayaqqabı ayaqlarında qabarcıqlar yaratdığından, o, marafonu ayaqyalın qaçmağa qərar verdi. Beləliklə, Olimpiya tarixinin ən yaddaqalan görüntülərindən biri yarandı. Marafon adi şəraitdə keçirilmirdi. İtaliyanın paytaxtında hava qaraldıqca yolu əsgərlərin tutduğu məşəllər işıqlandırırdı. Qədim Roma abidələrinin yanından keçən atletlər arasında Bikila da vardı. O, yarışın böyük hissəsində liderlər qrupunda qaldı və finişə yaxın sürətini artırdı. Efiopiyalı idmançı mərakeşli Rədi Ben Abdesselamla mübarizə aparırdı. Son kilometrlərdə Bikila rəqibindən uzaqlaşaraq finişə birinci çatdı. O, marafonu 2 saat 15 dəqiqə 16.2 saniyəyə başa vuraraq dünya üzrə ən yaxşı nəticəni göstərdi.
Bu qələbə bir neçə baxımdan tarixi idi. Bikila Olimpiya marafonunda qızıl medal qazanan ilk qaradərili afrikalı atlet oldu. O, həm də Efiopiyaya ilk Olimpiya qızıl medalını gətirdi. Onun uğuru Şərqi Afrikada uzun məsafələrə qaçışın gələcək nəsilləri üçün böyük ilham mənbəyinə çevrildi. Ayaqyalın qaçan atlet bir anda dünya şöhrəti qazandı. Amma Bikilanın hekayəsi bununla bitmirdi. Dörd il sonra yenidən zirvədə 1960-cı il Olimpiadasındakı qələbədən sonra Bikila Efiopiyada milli qəhrəmana çevrildi. Ancaq onun əsas məqsədi qazandığı uğuru təsadüfi olmadığını göstərmək idi. 1964-cü ildə Tokioda keçirilən Olimpiya Oyunlarına hazırlaşarkən ciddi çətinliklə üzləşdi. Marafondan təxminən 40 gün əvvəl appendisit səbəbindən əməliyyat olundu. Buna baxmayaraq, yarışda iştirak etmək qərarına gəldi. Bu dəfə Bikila ayaqqabıyla qaçırdı. O, yarışın gedişində tempini artıraraq rəqiblərindən uzaqlaşdı və finiş xəttini 2 saat 12 dəqiqə 11.2 saniyəyə keçdi. Beləliklə, həm ikinci Olimpiya qızıl medalını qazandı, həm də özünə məxsus olan dünya rekordunu yenilədi.
Bikila Olimpiya marafonunda ardıcıl iki dəfə çempion olan ilk atlet kimi tarixə düşdü. Onun uğuru təsadüfi bir möcüzə deyil, illərin zəhmətinin, hazırlığın və möhkəm iradənin nəticəsi idi. 1968-ci ildə Mexiko Olimpiadasında isə üçüncü dəfə çempion olmaq arzusuna çata bilmədi. Ayağındakı zədə səbəbindən marafonu yarımçıq dayandırmalı oldu. Bu, onun idman karyerasının son böyük Olimpiya yarışı idi. Bir qəza bütün həyatını dəyişdi 1969-cu ildə Bikilanın həyatı ağır avtomobil qəzasından sonra tamamilə dəyişdi. Qəza nəticəsində boyun fəqərələri və onurğa beyni zədələndi, atletin ayaqları iflic oldu. İllərlə qaçış zolağında öz gücü ilə irəliləyən insan bundan sonra gündəlik həyatını əlil arabasında davam etdirməli idi. Belə bir hadisədən sonra idmanla əlaqəni tamamilə kəsmək çoxları üçün anlaşılan seçim olardı. Lakin Bikila mübarizəni dayandırmadı. O, əlilliyi olan idmançılar üçün təşkil edilən yarışlarda iştirak etdi, oxatma və stolüstü tennis kimi idman növlərində özünü sınadı. Onun bu addımı bir daha göstərirdi ki, Bikilanın gücü yalnız ayaqlarında deyildi. O, artıq marafon qaça bilməsə də, idmanla əlaqəsini qorumağa və yeni şəraitə uyğunlaşmağa çalışırdı. 1972-ci ildə Münhen Olimpiadasında tamaşaçı kimi iştirak edən Bikila alqışlarla qarşılandı. Bir vaxtlar dünyanın ən sürətli marafonçularından biri olmuş atlet bu dəfə yarış meydanından kənarda idi. Lakin onun idman tarixindəki yeri dəyişməmişdi.
Cəmi 41 yaşında vəfat etdi Abebe Bikila 1973-cü il oktyabrın 25-də, 41 yaşında beyinə qansızma nəticəsində vəfat etdi. Onun ölümü Efiopiyada böyük kədər yaratdı. Dəfn mərasimində minlərlə insan iştirak edərək ölkələrinin ilk Olimpiya çempionu ilə vidalaşdı. Bikila qısa ömrünə iki Olimpiya qızıl medalı, dünya rekordu və idman tarixində silinməz iz sığdırdı. 1960-cı ildən 1966-cı ilə qədər iştirak etdiyi 13 marafonun 12-də qalib gəlməsi onun nə qədər güclü atlet olduğunu göstərirdi. Ayaqyalın qaçışdan daha böyük miras Abebe Bikilanın hekayəsi yalnız ayaqqabısız qaçaraq Olimpiya çempionu olan idmançının əhvalatı deyil. Bu, kənd həyatından dünya şöhrətinə yüksələn, ölkəsinə tarixi uğur qazandıran və ağır qəzanın ardından da idmandan üz döndərməyən insanın hekayəsidir. Onun Roma küçələrindəki qələbəsi Afrikanın dünya idmanında yeni dövrünün başlanğıcına çevrildi. Tokioda qazandığı ikinci qızıl medal isə ilk uğurunun təsadüf olmadığını sübut etdi. Bikila bir vaxtlar finiş xəttinə ayaqyalın çatdı. Sonralar isə həyat onu tamam başqa sınaqla üz-üzə qoydu. Amma o, yalnız sürəti ilə deyil, çətinliklər qarşısında göstərdiyi iradə ilə də yadda qaldı. Çünki bəzi idmançılar yarışları qazanır, bəziləri isə öz hekayələri ilə nəsillərə yol göstərirlər. Abebe Bikila hər iki uğura imza atdı.
Roma küçələrində ayaqyalın möcüzə 1960-cı il sentyabrın 10-da Olimpiya marafonunun startına onlarla atlet çıxdı. Onların arasında Efiopiyadan olan, beynəlxalq səviyyədə hələ geniş tanınmayan Abebe Bikila da var idi. Bikila Romaya hazırlaşarkən həm ayaqqabıyla, həm də ayaqyalın məşq etmişdi. Yarışdan əvvəl aldığı ayaqqabı ayaqlarında qabarcıqlar yaratdığından, o, marafonu ayaqyalın qaçmağa qərar verdi. Beləliklə, Olimpiya tarixinin ən yaddaqalan görüntülərindən biri yarandı. Marafon adi şəraitdə keçirilmirdi. İtaliyanın paytaxtında hava qaraldıqca yolu əsgərlərin tutduğu məşəllər işıqlandırırdı. Qədim Roma abidələrinin yanından keçən atletlər arasında Bikila da vardı. O, yarışın böyük hissəsində liderlər qrupunda qaldı və finişə yaxın sürətini artırdı. Efiopiyalı idmançı mərakeşli Rədi Ben Abdesselamla mübarizə aparırdı. Son kilometrlərdə Bikila rəqibindən uzaqlaşaraq finişə birinci çatdı. O, marafonu 2 saat 15 dəqiqə 16.2 saniyəyə başa vuraraq dünya üzrə ən yaxşı nəticəni göstərdi.
Bu qələbə bir neçə baxımdan tarixi idi. Bikila Olimpiya marafonunda qızıl medal qazanan ilk qaradərili afrikalı atlet oldu. O, həm də Efiopiyaya ilk Olimpiya qızıl medalını gətirdi. Onun uğuru Şərqi Afrikada uzun məsafələrə qaçışın gələcək nəsilləri üçün böyük ilham mənbəyinə çevrildi. Ayaqyalın qaçan atlet bir anda dünya şöhrəti qazandı. Amma Bikilanın hekayəsi bununla bitmirdi. Dörd il sonra yenidən zirvədə 1960-cı il Olimpiadasındakı qələbədən sonra Bikila Efiopiyada milli qəhrəmana çevrildi. Ancaq onun əsas məqsədi qazandığı uğuru təsadüfi olmadığını göstərmək idi. 1964-cü ildə Tokioda keçirilən Olimpiya Oyunlarına hazırlaşarkən ciddi çətinliklə üzləşdi. Marafondan təxminən 40 gün əvvəl appendisit səbəbindən əməliyyat olundu. Buna baxmayaraq, yarışda iştirak etmək qərarına gəldi. Bu dəfə Bikila ayaqqabıyla qaçırdı. O, yarışın gedişində tempini artıraraq rəqiblərindən uzaqlaşdı və finiş xəttini 2 saat 12 dəqiqə 11.2 saniyəyə keçdi. Beləliklə, həm ikinci Olimpiya qızıl medalını qazandı, həm də özünə məxsus olan dünya rekordunu yenilədi.
Bikila Olimpiya marafonunda ardıcıl iki dəfə çempion olan ilk atlet kimi tarixə düşdü. Onun uğuru təsadüfi bir möcüzə deyil, illərin zəhmətinin, hazırlığın və möhkəm iradənin nəticəsi idi. 1968-ci ildə Mexiko Olimpiadasında isə üçüncü dəfə çempion olmaq arzusuna çata bilmədi. Ayağındakı zədə səbəbindən marafonu yarımçıq dayandırmalı oldu. Bu, onun idman karyerasının son böyük Olimpiya yarışı idi. Bir qəza bütün həyatını dəyişdi 1969-cu ildə Bikilanın həyatı ağır avtomobil qəzasından sonra tamamilə dəyişdi. Qəza nəticəsində boyun fəqərələri və onurğa beyni zədələndi, atletin ayaqları iflic oldu. İllərlə qaçış zolağında öz gücü ilə irəliləyən insan bundan sonra gündəlik həyatını əlil arabasında davam etdirməli idi. Belə bir hadisədən sonra idmanla əlaqəni tamamilə kəsmək çoxları üçün anlaşılan seçim olardı. Lakin Bikila mübarizəni dayandırmadı. O, əlilliyi olan idmançılar üçün təşkil edilən yarışlarda iştirak etdi, oxatma və stolüstü tennis kimi idman növlərində özünü sınadı. Onun bu addımı bir daha göstərirdi ki, Bikilanın gücü yalnız ayaqlarında deyildi. O, artıq marafon qaça bilməsə də, idmanla əlaqəsini qorumağa və yeni şəraitə uyğunlaşmağa çalışırdı. 1972-ci ildə Münhen Olimpiadasında tamaşaçı kimi iştirak edən Bikila alqışlarla qarşılandı. Bir vaxtlar dünyanın ən sürətli marafonçularından biri olmuş atlet bu dəfə yarış meydanından kənarda idi. Lakin onun idman tarixindəki yeri dəyişməmişdi.
Cəmi 41 yaşında vəfat etdi Abebe Bikila 1973-cü il oktyabrın 25-də, 41 yaşında beyinə qansızma nəticəsində vəfat etdi. Onun ölümü Efiopiyada böyük kədər yaratdı. Dəfn mərasimində minlərlə insan iştirak edərək ölkələrinin ilk Olimpiya çempionu ilə vidalaşdı. Bikila qısa ömrünə iki Olimpiya qızıl medalı, dünya rekordu və idman tarixində silinməz iz sığdırdı. 1960-cı ildən 1966-cı ilə qədər iştirak etdiyi 13 marafonun 12-də qalib gəlməsi onun nə qədər güclü atlet olduğunu göstərirdi. Ayaqyalın qaçışdan daha böyük miras Abebe Bikilanın hekayəsi yalnız ayaqqabısız qaçaraq Olimpiya çempionu olan idmançının əhvalatı deyil. Bu, kənd həyatından dünya şöhrətinə yüksələn, ölkəsinə tarixi uğur qazandıran və ağır qəzanın ardından da idmandan üz döndərməyən insanın hekayəsidir. Onun Roma küçələrindəki qələbəsi Afrikanın dünya idmanında yeni dövrünün başlanğıcına çevrildi. Tokioda qazandığı ikinci qızıl medal isə ilk uğurunun təsadüf olmadığını sübut etdi. Bikila bir vaxtlar finiş xəttinə ayaqyalın çatdı. Sonralar isə həyat onu tamam başqa sınaqla üz-üzə qoydu. Amma o, yalnız sürəti ilə deyil, çətinliklər qarşısında göstərdiyi iradə ilə də yadda qaldı. Çünki bəzi idmançılar yarışları qazanır, bəziləri isə öz hekayələri ilə nəsillərə yol göstərirlər. Abebe Bikila hər iki uğura imza atdı.
Mənbə
oxu.az
