Yadplanetlilər bizi niyə görmürlər? - Kainatın içində itən sivilizasiyalar

Kainatın böyüklüyünü insan beyni intuitiv şəkildə qavraya bilmir. Problem sadəcə məsafə deyil. Həm məkan, həm də zaman miqyası insan təfəkkürünün öyrəşdiyi ölçülərdən tamamilə kənardadır. Kainatın genişlənməsi o deməkdir ki, məkanın özü zamanla böyüyür və buna görə də qalaktikalar bir-birindən uzaqlaşır; Habl sabiti isə hər 1 meqaparsek məsafə üçün bu uzaqlaşma sürətinin təxminən saniyədə 67-74 km artdığını göstərir. Buna görə də yadplanetli sivilizasiyalar mövcud olsa belə, onların bir-birini tapması və ya əlaqə qurması düşündüyümüzdən qat-qat çətin ola bilər. Məkan baxımından sadə bir müqayisə edək. Əgər "Süd yolu" qalaktikası Amerika qitəsi boyda olsaydı, Günəş demək olar ki, görünməyəcək qədər kiçik bir zərrəcik olardı. Yer isə onun yanında mikroskopik ölçüdə qalardı. Belə bir miqyasda bir sivilizasiyanın digərini aşkar etməyə çalışması, nəhəng və qaranlıq boşluqda toz hissəciyi axtarmağa bənzəyir. İnsanlıq radio dalğaları yaymağa təxminən 130 il əvvəl başlayıb. Bu isə o deməkdir ki, texnoloji varlığımızı göstərən siqnallar kainatda maksimum 130 işıq ili (1 kvadrilyon 230 trilyon kilometr) məsafəyə çata bilib. Halbuki təkcə "Süd yolu" qalaktikasının diametri təxminən 100 min işıq ilidir. Müşahidə edilə bilən kainatda isə yüzmilyardlarla, hətta trilyonlarla qalaktikanın olduğu təxmin edilir. Buradakı əsas problem odur ki, kainatdakı məsafələr o qədər böyükdür ki, işıq sürəti belə praktiki baxımdan yetərsiz görünür. Biz uzaqdakı obyektlərə baxarkən onların indiki halını yox, keçmişini görürük. Məsələn, 200 milyon işıq ili uzaqlıqdan Yerə baxan hipotetik bir müşahidəçi burada insanları yox, dinozavrlar dövrünü görərdi. Eyni şəkildə, biz də uzaq ulduz sistemlərinin və qalaktikaların milyonlarla, bəzən milyardlarla il əvvəlki vəziyyətini müşahidə edirik. Ola bilər ki, hazırda orada inkişaf etmiş sivilizasiyalar mövcuddur, sadəcə, onların varlığını göstərən siqnallar hələ bizə çatmayıb. Hətta ola bilər ki, o sivilizasiyalar artıq məhv olub, amma onların keçmişindən çıxmış işıq hələ də kainatda yol gedir. Problem yalnız məkan deyil, həm də zamandır. Müasir kosmoloji modellərdə, "Kainatın istilik ölümü" (Heat Death of the Universe) kimi ssenarilərdə kainatın fəaliyyəti ağlasığmaz uzun zaman miqyasında davam edə bilər. İnsan beyninin təsəvvür etməkdə çətinlik çəkdiyi 10^100 kimi rəqəmlər burada ortaya çıxır. Müqayisə üçün, kainatın indiyə qədər keçən təxminən 13.8 milyard illik ömrünü bir illə müqayisə etsək, hazırkı dövr həmin ilin ilk saniyəsinin kiçik bir hissəsinə belə çatmazdı. Bu miqyasda insan sivilizasiyasının mövcudluq müddəti demək olar ki, görünməzdir. Yer üzərində həyat təxminən 4 milyard ildir mövcuddur. Müasir insanın tarixi isə təxminən 300 min ilə gedib çıxır. Texnoloji sivilizasiya olaraq radio siqnalları yaymağa başlamamızın üzərindən isə cəmi bir neçə əsr keçib. Kosmik miqyasda bu, bir qığılcımın yanıb-sönməsi qədər qısa bir intervaldır. Əgər kainatda çoxlu sivilizasiya yaranır və məhv olursa, böyük ehtimalla, onlar bir-birindən həm məsafə, həm də zaman baxımından ayrılmış vəziyyətdə mövcud olurlar. Biz eyni anda yanan iki qığılcımın bir-birini görməsini gözləyirik. Halbuki biri sönəndə digərinin işığı hələ yeni yola çıxmış ola bilər. Bəlkə də kainatda həyat nadir deyil. Sadəcə, kainat o qədər böyükdür ki, bütün sivilizasiyalar bir-birindən xəbərsiz şəkildə qısa müddətlik yanıb-sönən kosmik qığılcımlara çevrilirlər.