"İdmandan kənar": Peledən əvvəl Braziliyanı fəth edən, dəri rənginə görə millidən kənarlaşdırılan futbol əfsanəsi - Foto

O, Pele və Qarrinça kimi əfsanələrdən xeyli əvvəl Braziliya futbolunun adını dünyaya tanıtmış, meydanda istedadı, meydandan kənarda isə üzləşdiyi ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizəsi ilə yadda qalmışdı. Lakin bu gün futbol tarixinin ilk böyük ulduzlarından biri hesab edilən Artur Fridenreyxin adı çoxlarına tanış deyil. Oxu.Az-ın "İdmandan kənar" rubrikasında bu dəfə Braziliya futbolunun ilk böyük ulduzlarından biri, Pele və Qarrinça kimi əfsanələrdən əvvəl ölkədə futbolun simasına çevrilmiş Artur Fridenreyxin həyat hekayəsindən bəhs edəcəyik. Futbolun ilk böyük ulduzlarından biri Artur Fridenreyx 1892-ci il iyulun 18-də Braziliyanın San-Paulu şəhərində dünyaya gəlib. Alman əsilli ata və afro-braziliyalı ananın övladı olan Fridenreyx uşaqlıqdan futbola böyük maraq göstərib. O, Braziliyada futbolun yenicə populyarlaşdığı dövrdə meydana çıxaraq oyunun inkişafına töhfə verən ilk ulduzlardan birinə çevrilib. Meydandakı texnikası, sürəti, rəqiblərini aldatmaq bacarığı və qol duyumu ilə seçilən futbolçu azarkeşlərin sevimlisinə çevrilib. Ona "El Tigre" - "Pələng" ləqəbi verilib. Fridenreyx "San-Paulu", "Paulistano" və "Santos" kimi klublarda çıxış edib. O, xüsusilə "Paulistano" klubundakı oyunu ilə böyük şöhrət qazanıb. Həmin dövrdə Braziliyada futbol hələ peşəkar idman növünə çevrilməmişdi və futbolçuların əksəriyyəti bu fəaliyyətlə yanaşı başqa işlərlə də məşğul olurdu.
Braziliyaya ilk böyük beynəlxalq uğurlarından birini qazandırdı Fridenreyxin karyerasında ən mühüm məqamlardan biri 1919-cu ildə keçirilən Cənubi Amerika çempionatı olub. Braziliya finalda Uruqvayla qarşılaşıb. Əsas vaxtda qalib müəyyənləşmədiyindən əlavə vaxta ehtiyac yaranıb. Gərgin mübarizənin sonunda Fridenreyxin vurduğu qol Braziliyaya 1:0 hesablı qələbə qazandırıb və ölkə tarixində ilk Cənubi Amerika çempionluğunu təmin edib. O, turnirin ən yaxşı futbolçularından biri kimi yadda qalıb. 1922-ci ildə isə Braziliya millisi ilə ikinci dəfə Cənubi Amerika çempionu olub. Beləliklə, Fridenreyx ölkə futbolunun beynəlxalq arenada tanınmasında mühüm rol oynayıb.
Meydandan kənarda irqçiliklə mübarizə Fridenreyxin həyatının ən ağrılı məqamlarından biri irqçiliklə üzləşməsi olub. Braziliya futbolunun ilk ulduzlarından biri olmasına baxmayaraq, o, dəri rənginə görə ayrı-seçkiliyə məruz qalıb. Həmin dövrdə Braziliya futbolunda ağdərili futbolçulara üstünlük verilir, qaradərili və qarışıq irqli oyunçuların iştirakı isə ciddi maneələrlə qarşılaşırdı. Fridenreyx də bu münasibətdən kənarda qalmayıb. 1921-ci ildə Braziliya prezidenti Epitasiu Pessoanın ölkə millisinin Cənubi Amerikadan kənarda keçiriləcək yarışlarda yalnız ağdərili futbolçulardan təşkil olunması ilə bağlı mövqeyi gündəmə gəlib. Nəticədə Fridenreyx həmin il Argentina və Çilidə keçirilən yarışlarda iştirak etmək üçün milliyə dəvət edilməyib. Bu, futbolçu üçün ağır zərbə olsa da, onun meydandakı nüfuzunu sarsıda bilməyib. Fridenreyx öz oyunu ilə irqindən və mənşəyindən asılı olmayaraq futbolçuların böyük uğurlar qazana biləcəyini göstərib.
Karyerasında 1 329 qol vurub? Artur Fridenreyx haqqında danışarkən ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biri də onun vurduğu qolların sayıdır. Bəzi mənbələr braziliyalı futbolçunun karyerası ərzində 1 329 qol vurduğunu iddia edir. Bu rəqəm uzun illər futbol tarixinin ən diqqətçəkən statistik göstəricilərindən biri kimi təqdim olunub. Lakin həmin dövrün oyunlarının və qollarının tam statistikası qorunmadığından bu göstərici mübahisəli hesab olunur. Daha etibarlı sayılan məlumatlarda Fridenreyxin 605 matçda 595 qol vurduğu bildirilir. Rəqəmlər necə olursa-olsun, onun Braziliya futbolunun tarixindəki yeri danılmazdır. Fridenreyx ölkədə futbolun populyarlaşmasına, texniki və yaradıcı oyunun inkişafına böyük töhfə verib. Pele və Qarrinçadan əvvəl başlayan tarix Fridenreyx 1969-cu il sentyabrın 6-da, 77 yaşında vəfat edib. O, Pele və Qarrinça kimi dünya şöhrətli futbolçuların meydana çıxmasından xeyli əvvəl Braziliya futbolunun simasına çevrilmişdi. Bu gün Braziliya futbolu deyəndə ağla ilk gələn adlar arasında Pele, Qarrinça, Ziko və Ronaldo olsa da, bu tarixə gedən yolun ilk mühüm simalarından biri məhz Artur Fridenreyx olub. O, sadəcə qol vuran futbolçu deyildi. İrqçiliklə üzləşdiyi bir dövrdə öz istedadı ilə seçilən, Braziliyanın beynəlxalq futbol səhnəsində tanınmasına kömək edən və gələcək nəsillər üçün yol açan idmançılardan biri idi. Fridenreyxin adı bəlkə də Pele qədər məşhur deyil. Ancaq Braziliya futbolunun tarixini anlamaq üçün onun hekayəsini bilmək vacibdir.