Cəmiyyət
Mənzil deyil, həyat modeli: MİDA sosial siyasətdə hansı yeni mərhələni formalaşdırır? - FOTO
Güzəştli mənzil proqramının onillik nəticələri göstərir ki, dövlətin hədəfi təkcə kvadratmetr tikmək deyil. Yeni model mənzilə çıxışı, regional inkişafı, rəqəmsal şəffaflığı və sosial infrastrukturu vahid siyasətdə birləşdirir. * MİDA güzəştli mənzillərin satışına BAŞLADI - FOTO - VİDEO Mənzil hər bir ailə üçün sadəcə daşınmaz əmlak deyil. O, sabitlik, təhlükəsizlik, gələcəyə inam və sosial rifah deməkdir. Buna görə də mənzilə çıxış imkanları dünyanın əksər ölkələrində sosial siyasətin ən mürəkkəb istiqamətlərindən biri sayılır: bazar qiymətləri ilə əhalinin gəlirləri arasındakı fərq böyüdükcə dövlətin tənzimləyici və dəstəkləyici rolu daha da əhəmiyyət qazanır. Oxu.Az xəbər verir ki, Azərbaycanda Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyinin fəaliyyəti məhz bu ehtiyaca verilən sistemli cavabdır.
MİDA-nın on illik nəticələrinə yalnız tikilən binaların və satılan mənzillərin sayı kimi baxmaq proqramın miqyasını kiçiltmək olardı. Əslində, söhbət sosial mənzil siyasətinin yeni institutunun formalaşdırılmasından, dövlət dəstəyinin rəqəmsal mexanizmlə və müasir şəhərsalma yanaşması ilə birləşdirilməsindən gedir. Son satış mərhələsində Lənkəran, Şirvan və Yevlax yaşayış kompleksləri üzrə 535 güzəştli mənzilin təqdim edilməsi də bu siyasətin davamıdır. Bu rəqəm ayrıca götürüldükdə bir satış göstəricisidir. Ümumi mənzərədə isə daha mühüm tendensiyanı göstərir: sosial mənzil proqramı paytaxt mərkəzli layihədən ölkənin müxtəlif bölgələrini əhatə edən dayanıqlı dövlət alətinə çevrilir. On ilin nəticəsi: ayrı-ayrı binalardan bütöv yaşayış mühitinə
MİDA-nın açıqladığı göstəricilər proqramın artıq sınaq mərhələsini geridə qoyduğunu deməyə əsas verir. Agentlik on il ərzində Bakı və regionlarda ümumilikdə 20 layihəyə başlayıb. Bunların 17-si güzəştli mənzil layihəsi, üçü isə Qarabağda Böyük Qayıdış çərçivəsində icra olunan layihələrdir. Güzəştli mənzil layihələrinin 11-i tamamlanıb, üçü icra, üçü isə layihələndirmə mərhələsindədir. Tamamlanmış layihələrdə 16 515 mənzil, yeddi məktəb, 11 uşaq bağçası və müasir tibb mərkəzi tikilib. Təxminən 12 min ailənin güzəştli şərtlərlə mənzil sahibi olması isə bu siyasətin birbaşa sosial nəticəsidir. Rəqəmlərin arxasında minlərlə ailənin kirayə asılılığından çıxması, uzunmüddətli plan qurmaq imkanı və şəxsi yaşayış məkanına sahiblik hissi dayanır. Burada diqqətçəkən əsas məqam mənzilin ayrıca tikinti obyekti kimi deyil, yaşayış ekosisteminin bir hissəsi kimi planlaşdırılmasıdır. Məktəb, uşaq bağçası, tibb xidməti, yaşıllıq zonaları, həyətlər və uşaq meydançaları layihənin sosial dəyərini artırır. Çünki münasib qiymətə mənzil yalnız ailənin büdcə problemini həll etməməli, gündəlik həyatın keyfiyyətini də yüksəltməlidir. Sosial mənzil siyasətinin yetkinlik göstəricisi məhz budur: dövlət vətəndaşa yalnız ev deyil, normal yaşayış mühiti təqdim edir. Regional mənzil siyasəti niyə strateji əhəmiyyət daşıyır?
Lənkəran, Şirvan və Yevlaxda mənzillərin satışa çıxarılması sosial mənzil siyasətində coğrafi balansın gücləndiyini göstərir. Uzun illər mənzil tələbatı və yeni tikinti bazarı əsasən Bakı ətrafında cəmləşirdi. Bu isə həm paytaxta miqrasiyanı sürətləndirir, həm də regionlarda yaşayan gənc ailələrin seçim imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Regionlarda müasir yaşayış komplekslərinin yaradılması bir neçə istiqamətdə təsir göstərir. Birincisi, yerli əhalinin öz şəhərində daha keyfiyyətli mənzil əldə etməsi mümkün olur. İkincisi, tikinti və sonrakı xidmət mərhələsində yerli iqtisadi fəallıq artır. Üçüncüsü, məktəb, bağça, xidmət və abadlıq infrastrukturu bütöv şəhər mühitinin yenilənməsinə təkan verir. Dördüncüsü, mənzil təminatı regionlarda işləmək və yaşamaq qərarını daha cəlbedici edir. Bu baxımdan MİDA layihələrinin regionlara genişlənməsi təkcə sosial yardım tədbiri deyil. Bu, əhalinin və iqtisadi imkanların ərazi üzrə daha balanslı yerləşməsinə xidmət edən inkişaf siyasətidir. Yəni dövlət mənzil alətindən demoqrafik, iqtisadi və şəhərsalma məqsədlərinin uzlaşdırılması üçün istifadə edir. Şəffaflıq artıq əlavə üstünlük deyil, sistemin əsas şərtidir
Güzəştli mənzilə tələb təklifdən yüksək olduqda ən həssas məsələ seçim prosesinə ictimai etimaddır. Buna görə MİDA modelinin effektivliyi yalnız qiymət və tikinti keyfiyyəti ilə deyil, mənzilin kimə və hansı qaydada təqdim olunması ilə ölçülür. Elektron satış sistemi bu nöqtədə sosial siyasətin texnoloji dayağına çevrilir. Son prosesdə tətbiq olunan dəyişikliklər vətəndaşın əməliyyatını sadələşdirməyə yönəlib. Mənzil sifarişi ərizəsinin ayrıca imzalanması tələbinin aradan qaldırılması seçim zamanı vaxt itkisini azaldır: istifadəçi mənzilə baxış mərhələsində təsdiq verdikdə dərhal ərizəçi statusu əldə edir. Ünvan üzrə mərhələli axtarış, əməliyyatların elektron izinin saxlanılması, sürətləndirilmiş seçim cəhdlərinə qarşı texniki nəzarət və prosesin aidiyyəti qurumların, eləcə də media nümayəndələrinin iştirakı ilə izlənməsi bərabər imkan prinsipini möhkəmləndirir. Bu yeniliklərin mənası bir neçə saniyəyə qənaətdən daha böyükdür. Sistem nə qədər aydın, izlənilə bilən və kənar müdaxiləyə qapalı olarsa, dövlət proqramına etimad da bir o qədər güclü olar. Elektron mexanizm subyektiv qərarı minimuma endirir, qaydanı bütün iştirakçılar üçün eyniləşdirir və nəticənin sonradan yoxlanılmasına imkan yaradır. Rəsmi platformadan kənarda MİDA adı ilə saxta müqavilələr və növbədənkənar mənzil vədləri verilməsi faktlarının aşkarlanması isə başqa bir vacib həqiqəti göstərir: rəqəmsal təhlükəsizlik yalnız sistemin içində deyil, onun ətrafındakı informasiya mühitində də təmin olunmalıdır. Vətəndaş üçün əsas qayda dəyişməzdir: bütün müraciətlər yalnız rəsmi elektron kabinet və rəsmi elanlar üzərindən aparılmalıdır. Hüquq-mühafizə orqanlarının belə hallara operativ reaksiyası sosial proqramın etibarlılığının qorunmasının ayrılmaz hissəsidir. Əlçatanlıq qiymətdən daha geniş anlayışdır Sosial mənzilin əlçatanlığı çox vaxt yalnız satış qiyməti ilə ölçülür. Halbuki ailənin real imkanını ilkin ödəniş, aylıq maliyyə yükü, kredit müddəti, mənzilin təmir vəziyyəti və sonradan yaranacaq əlavə xərclər birlikdə müəyyən edir. MİDA mənzillərinin tam təmirli, mətbəx mebeli, kombi sistemi, su, qaz və elektrik sayğacları ilə təqdim olunması bu baxımdan mühüm üstünlükdür. Ailə mənzili aldıqdan sonra böyük təmir xərci ilə üzləşmir və daha qısa müddətdə yaşayışa başlaya bilir. Mənzillərin həm güzəştli ipoteka krediti, həm də şəxsi vəsait hesabına alınması müxtəlif maliyyə imkanlarına malik vətəndaşlar üçün seçim yaradır. Bununla belə, proqramın gələcək uğuru əlçatanlığın davamlı şəkildə ölçülməsindən asılı olacaq. Ailələrin gəlirləri, tikinti xərcləri, regionlar üzrə tələb və kredit yükü dəyişdikcə mexanizmlər də həmin reallığa uyğun təkmilləşdirilməlidir. Başqa sözlə, əsas məqsəd sadəcə mənzili bazardan ucuz satmaq deyil. Məqsəd ailəni uzunmüddətli maliyyə riskinə salmadan mülkiyyətə çıxış yaratmaqdır. Sosial mənzil siyasəti yalnız bu halda sosial mobilliyin real alətinə çevrilir. MİDA modelinin növbəti mərhələsi İlin sonuna növbəti satışın planlaşdırılması, məlumatların qaydalara uyğun olaraq ən azı 30 gün əvvəl açıqlanacağının bildirilməsi və yeni layihələrin davam etməsi proqramın ardıcıl xarakter daşıdığını göstərir. İndi əsas məsələ əldə edilmiş institusional təcrübəni daha böyük miqyasa daşımaqdır. Bunun üçün üç istiqamət xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Birincisi, təklifin tələbə uyğun genişləndirilməsi və regionlar üzrə ehtiyacın dəqiq ölçülməsi. İkincisi, elektron sistemin sabitliyinin, kibertəhlükəsizliyinin və istifadəçi rahatlığının daim artırılması. Üçüncüsü, mənzillər istifadəyə verildikdən sonra komplekslərin idarə olunması, sosial infrastrukturun fəaliyyəti və sakin məmnunluğunun davamlı izlənməsi. MİDA-nın on illik fəaliyyəti göstərir ki, düzgün qurulmuş dövlət proqramı eyni vaxtda bir neçə problemi həll edə bilər: ailənin mənzilə çıxışını asanlaşdırar, tikinti sektorunda yeni standart formalaşdırar, regionların inkişafını dəstəkləyər və sosial ədalət hissini gücləndirər. Lakin proqramın ən böyük kapitalı tikilən kvadratmetrlər deyil, vətəndaşın qaydalara və nəticəyə inamıdır. Nəticə MİDA-nın fəaliyyəti Azərbaycan sosial dövlət modelinin praktik ifadələrindən biridir. Təxminən 12 min ailənin mənzil sahibi olması böyük nəticədir, amma proses bununla yekunlaşmır. Qarşıdakı mərhələnin vəzifəsi daha çox ailəni əhatə etmək, coğrafiyanı genişləndirmək, rəqəmsal bərabərliyi qorumaq və yaşayış keyfiyyətini mənzilin qapısından kənara daşımaqdır. Bu modelin əsas ideyası sadə, lakin stratejidir: ev sahibi olmaq yalnız yüksək gəlirli təbəqənin imkanı olmamalıdır. Dövlətin yaratdığı şəffaf, təhlükəsiz və münasib mexanizm hesabına mənzil minlərlə ailə üçün əlçatmaz arzu olmaqdan çıxaraq real həyat planına çevrilir. MİDA-nın formalaşdırdığı yeni mərhələnin sosial dəyəri də məhz bundadır.
MİDA-nın on illik nəticələrinə yalnız tikilən binaların və satılan mənzillərin sayı kimi baxmaq proqramın miqyasını kiçiltmək olardı. Əslində, söhbət sosial mənzil siyasətinin yeni institutunun formalaşdırılmasından, dövlət dəstəyinin rəqəmsal mexanizmlə və müasir şəhərsalma yanaşması ilə birləşdirilməsindən gedir. Son satış mərhələsində Lənkəran, Şirvan və Yevlax yaşayış kompleksləri üzrə 535 güzəştli mənzilin təqdim edilməsi də bu siyasətin davamıdır. Bu rəqəm ayrıca götürüldükdə bir satış göstəricisidir. Ümumi mənzərədə isə daha mühüm tendensiyanı göstərir: sosial mənzil proqramı paytaxt mərkəzli layihədən ölkənin müxtəlif bölgələrini əhatə edən dayanıqlı dövlət alətinə çevrilir. On ilin nəticəsi: ayrı-ayrı binalardan bütöv yaşayış mühitinə
MİDA-nın açıqladığı göstəricilər proqramın artıq sınaq mərhələsini geridə qoyduğunu deməyə əsas verir. Agentlik on il ərzində Bakı və regionlarda ümumilikdə 20 layihəyə başlayıb. Bunların 17-si güzəştli mənzil layihəsi, üçü isə Qarabağda Böyük Qayıdış çərçivəsində icra olunan layihələrdir. Güzəştli mənzil layihələrinin 11-i tamamlanıb, üçü icra, üçü isə layihələndirmə mərhələsindədir. Tamamlanmış layihələrdə 16 515 mənzil, yeddi məktəb, 11 uşaq bağçası və müasir tibb mərkəzi tikilib. Təxminən 12 min ailənin güzəştli şərtlərlə mənzil sahibi olması isə bu siyasətin birbaşa sosial nəticəsidir. Rəqəmlərin arxasında minlərlə ailənin kirayə asılılığından çıxması, uzunmüddətli plan qurmaq imkanı və şəxsi yaşayış məkanına sahiblik hissi dayanır. Burada diqqətçəkən əsas məqam mənzilin ayrıca tikinti obyekti kimi deyil, yaşayış ekosisteminin bir hissəsi kimi planlaşdırılmasıdır. Məktəb, uşaq bağçası, tibb xidməti, yaşıllıq zonaları, həyətlər və uşaq meydançaları layihənin sosial dəyərini artırır. Çünki münasib qiymətə mənzil yalnız ailənin büdcə problemini həll etməməli, gündəlik həyatın keyfiyyətini də yüksəltməlidir. Sosial mənzil siyasətinin yetkinlik göstəricisi məhz budur: dövlət vətəndaşa yalnız ev deyil, normal yaşayış mühiti təqdim edir. Regional mənzil siyasəti niyə strateji əhəmiyyət daşıyır?
Lənkəran, Şirvan və Yevlaxda mənzillərin satışa çıxarılması sosial mənzil siyasətində coğrafi balansın gücləndiyini göstərir. Uzun illər mənzil tələbatı və yeni tikinti bazarı əsasən Bakı ətrafında cəmləşirdi. Bu isə həm paytaxta miqrasiyanı sürətləndirir, həm də regionlarda yaşayan gənc ailələrin seçim imkanlarını məhdudlaşdırırdı. Regionlarda müasir yaşayış komplekslərinin yaradılması bir neçə istiqamətdə təsir göstərir. Birincisi, yerli əhalinin öz şəhərində daha keyfiyyətli mənzil əldə etməsi mümkün olur. İkincisi, tikinti və sonrakı xidmət mərhələsində yerli iqtisadi fəallıq artır. Üçüncüsü, məktəb, bağça, xidmət və abadlıq infrastrukturu bütöv şəhər mühitinin yenilənməsinə təkan verir. Dördüncüsü, mənzil təminatı regionlarda işləmək və yaşamaq qərarını daha cəlbedici edir. Bu baxımdan MİDA layihələrinin regionlara genişlənməsi təkcə sosial yardım tədbiri deyil. Bu, əhalinin və iqtisadi imkanların ərazi üzrə daha balanslı yerləşməsinə xidmət edən inkişaf siyasətidir. Yəni dövlət mənzil alətindən demoqrafik, iqtisadi və şəhərsalma məqsədlərinin uzlaşdırılması üçün istifadə edir. Şəffaflıq artıq əlavə üstünlük deyil, sistemin əsas şərtidir
Güzəştli mənzilə tələb təklifdən yüksək olduqda ən həssas məsələ seçim prosesinə ictimai etimaddır. Buna görə MİDA modelinin effektivliyi yalnız qiymət və tikinti keyfiyyəti ilə deyil, mənzilin kimə və hansı qaydada təqdim olunması ilə ölçülür. Elektron satış sistemi bu nöqtədə sosial siyasətin texnoloji dayağına çevrilir. Son prosesdə tətbiq olunan dəyişikliklər vətəndaşın əməliyyatını sadələşdirməyə yönəlib. Mənzil sifarişi ərizəsinin ayrıca imzalanması tələbinin aradan qaldırılması seçim zamanı vaxt itkisini azaldır: istifadəçi mənzilə baxış mərhələsində təsdiq verdikdə dərhal ərizəçi statusu əldə edir. Ünvan üzrə mərhələli axtarış, əməliyyatların elektron izinin saxlanılması, sürətləndirilmiş seçim cəhdlərinə qarşı texniki nəzarət və prosesin aidiyyəti qurumların, eləcə də media nümayəndələrinin iştirakı ilə izlənməsi bərabər imkan prinsipini möhkəmləndirir. Bu yeniliklərin mənası bir neçə saniyəyə qənaətdən daha böyükdür. Sistem nə qədər aydın, izlənilə bilən və kənar müdaxiləyə qapalı olarsa, dövlət proqramına etimad da bir o qədər güclü olar. Elektron mexanizm subyektiv qərarı minimuma endirir, qaydanı bütün iştirakçılar üçün eyniləşdirir və nəticənin sonradan yoxlanılmasına imkan yaradır. Rəsmi platformadan kənarda MİDA adı ilə saxta müqavilələr və növbədənkənar mənzil vədləri verilməsi faktlarının aşkarlanması isə başqa bir vacib həqiqəti göstərir: rəqəmsal təhlükəsizlik yalnız sistemin içində deyil, onun ətrafındakı informasiya mühitində də təmin olunmalıdır. Vətəndaş üçün əsas qayda dəyişməzdir: bütün müraciətlər yalnız rəsmi elektron kabinet və rəsmi elanlar üzərindən aparılmalıdır. Hüquq-mühafizə orqanlarının belə hallara operativ reaksiyası sosial proqramın etibarlılığının qorunmasının ayrılmaz hissəsidir. Əlçatanlıq qiymətdən daha geniş anlayışdır Sosial mənzilin əlçatanlığı çox vaxt yalnız satış qiyməti ilə ölçülür. Halbuki ailənin real imkanını ilkin ödəniş, aylıq maliyyə yükü, kredit müddəti, mənzilin təmir vəziyyəti və sonradan yaranacaq əlavə xərclər birlikdə müəyyən edir. MİDA mənzillərinin tam təmirli, mətbəx mebeli, kombi sistemi, su, qaz və elektrik sayğacları ilə təqdim olunması bu baxımdan mühüm üstünlükdür. Ailə mənzili aldıqdan sonra böyük təmir xərci ilə üzləşmir və daha qısa müddətdə yaşayışa başlaya bilir. Mənzillərin həm güzəştli ipoteka krediti, həm də şəxsi vəsait hesabına alınması müxtəlif maliyyə imkanlarına malik vətəndaşlar üçün seçim yaradır. Bununla belə, proqramın gələcək uğuru əlçatanlığın davamlı şəkildə ölçülməsindən asılı olacaq. Ailələrin gəlirləri, tikinti xərcləri, regionlar üzrə tələb və kredit yükü dəyişdikcə mexanizmlər də həmin reallığa uyğun təkmilləşdirilməlidir. Başqa sözlə, əsas məqsəd sadəcə mənzili bazardan ucuz satmaq deyil. Məqsəd ailəni uzunmüddətli maliyyə riskinə salmadan mülkiyyətə çıxış yaratmaqdır. Sosial mənzil siyasəti yalnız bu halda sosial mobilliyin real alətinə çevrilir. MİDA modelinin növbəti mərhələsi İlin sonuna növbəti satışın planlaşdırılması, məlumatların qaydalara uyğun olaraq ən azı 30 gün əvvəl açıqlanacağının bildirilməsi və yeni layihələrin davam etməsi proqramın ardıcıl xarakter daşıdığını göstərir. İndi əsas məsələ əldə edilmiş institusional təcrübəni daha böyük miqyasa daşımaqdır. Bunun üçün üç istiqamət xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Birincisi, təklifin tələbə uyğun genişləndirilməsi və regionlar üzrə ehtiyacın dəqiq ölçülməsi. İkincisi, elektron sistemin sabitliyinin, kibertəhlükəsizliyinin və istifadəçi rahatlığının daim artırılması. Üçüncüsü, mənzillər istifadəyə verildikdən sonra komplekslərin idarə olunması, sosial infrastrukturun fəaliyyəti və sakin məmnunluğunun davamlı izlənməsi. MİDA-nın on illik fəaliyyəti göstərir ki, düzgün qurulmuş dövlət proqramı eyni vaxtda bir neçə problemi həll edə bilər: ailənin mənzilə çıxışını asanlaşdırar, tikinti sektorunda yeni standart formalaşdırar, regionların inkişafını dəstəkləyər və sosial ədalət hissini gücləndirər. Lakin proqramın ən böyük kapitalı tikilən kvadratmetrlər deyil, vətəndaşın qaydalara və nəticəyə inamıdır. Nəticə MİDA-nın fəaliyyəti Azərbaycan sosial dövlət modelinin praktik ifadələrindən biridir. Təxminən 12 min ailənin mənzil sahibi olması böyük nəticədir, amma proses bununla yekunlaşmır. Qarşıdakı mərhələnin vəzifəsi daha çox ailəni əhatə etmək, coğrafiyanı genişləndirmək, rəqəmsal bərabərliyi qorumaq və yaşayış keyfiyyətini mənzilin qapısından kənara daşımaqdır. Bu modelin əsas ideyası sadə, lakin stratejidir: ev sahibi olmaq yalnız yüksək gəlirli təbəqənin imkanı olmamalıdır. Dövlətin yaratdığı şəffaf, təhlükəsiz və münasib mexanizm hesabına mənzil minlərlə ailə üçün əlçatmaz arzu olmaqdan çıxaraq real həyat planına çevrilir. MİDA-nın formalaşdırdığı yeni mərhələnin sosial dəyəri də məhz bundadır.
Mənbə
oxu.az
