Günlər uzanır: Planetimizin fırlanması yavaşlayır - Səbəb
Biz bir günün 24 saat olduğunu düşünürük. Lakin dəqiq ölçmələr göstərir ki, Yer planetinin fırlanma sürəti çox kiçik də olsa, zamanla azalır. Yeni araşdırmaya görə, günlərin uzunluğu son 20 ildə hər əsrdə təxminən 1,33 millisaniyə artacaq şəkildə uzanır.
Axar.az Qaynarinfo-ya istinadən xəbər verir ki, bu dəyişiklik gündəlik həyat üçün hiss olunmayacaq qədər kiçikdir, lakin GPS, peyk sistemləri və naviqasiya texnologiyaları kimi yüksək dəqiqlik tələb edən sahələrə təsir edə bilər.
Alimlər bildirirlər ki, bu prosesin əsas səbəblərindən biri qütb bölgələrində buzlaqların əriməsidir. Arktika, Qrenlandiya və Antarktidadakı buzların əriməsi nəticəsində yaranan su okeanlara yayılır və bu, Yer kürəsinin kütlə paylanmasını dəyişir.
Fırlanma sürəti və kütlə paylanması
Yer kürəsinin fırlanma sürəti kütlənin planet üzərində necə paylandığı ilə birbaşa bağlıdır. Kütlə fırlanma oxundan uzaqlaşdıqca, fırlanma yavaşlayır. Elm adamları bunu fiqurlu konkisürənlə müqayisə edirlər: idmançı qollarını bədəninə yaxınlaşdıranda daha sürətli fırlanır, uzaqlaşdıranda isə yavaşlayır.
Buzların əriməsi nəticəsində suyun qütblərdən okeanlara yayılması da eyni effekti yaradır və bu, çox kiçik, lakin ölçülə bilən yavaşlamaya səbəb olur.
Gündəlik həyat və elmi ölçmələr
Gündəlik həyatda bu dəyişiklik hiss olunmur. Lakin gün uzunluğundakı millisaniyəlik fərqlər GPS sistemləri, peyklər və digər dəqiq texnologiyalar üçün əhəmiyyətlidir. Çünki bu sistemlər zaman ölçümünə son dərəcə həssasdır.
Həmçinin peyklərin orbitləri, rabitə sistemləri və Yer müşahidə proqramları da bu dəyişikliklər nəzərə alınaraq hesablanır.
İqlim dəyişikliyinin təsiri
Araşdırmalara görə, bu yavaşlama son milyon illərlə müqayisədə olduqca sürətlidir. Elm adamları bunun iqlim dəyişikliyi ilə əlaqəli ola biləcəyini bildirirlər. Buzlaqların əriməsi və dəniz səviyyəsinin qalxması Yer kürəsinin fiziki davranışına belə təsir edir.
Bununla belə, alimlər qeyd edirlər ki, bu proses insan ömrü daxilində hiss ediləcək səviyyədə deyil. Günlərin 24 saatdan ciddi şəkildə uzun olması milyonlarla il tələb edə bilər.
Keçmişin izləri və ölçmələr
Elm adamları qədim dəniz canlılarının fosillərini və onların kimyəvi izlərini araşdıraraq keçmişdə günlərin uzunluğunu hesablaya bilirlər. Bu məlumatlar Yer kürəsinin tarixboyu necə dəyişdiyini anlamağa imkan verir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, Yer kürəsinin fırlanmasındakı bu dəyişikliklər texnologiya və iqlim arasındakı əlaqəni daha aydın göstərir. Problem yalnız istiləşmə deyil, həm də planetin fiziki tarazlığının çox kiçik zaman ölçülərində belə dəyişməsidir.
